Agar ota-ona ajrashgan yoki birga yashamayotgan bo‘lsa, bola ta’minoti uchun aliment to‘lash majburiy hisoblanadi. 2026-yilda O‘zbekistonda aliment miqdori odatda daromadning ma’lum foizi sifatida belgilanadi va sud yoki notarial kelishuv orqali undiriladi. To‘lamagan shaxsga nisbatan jarima, cheklovlar va hatto jinoiy javobgarlik ham qo‘llanishi mumkin.

---

📌 Qisqa javob

• Kim to‘laydi? Bola bilan birga yashamayotgan ota yoki ona.
• Qancha foiz? 1 bola uchun – 25%, 2 bola uchun – 33%, 3 va undan ortiq bola uchun – 50% daromaddan.
• Qanday undiriladi? Sud qarori yoki notarial kelishuv asosida, ish joyidan ushlab qolish yo‘li bilan.
• To‘lamasa nima bo‘ladi? Jarima, chetga chiqish taqiqi, haydovchilik huquqini cheklash va jinoiy javobgarlik qo‘llanishi mumkin.

---

Aliment nima va kim to‘lashga majbur?

Aliment — bu ota-onaning voyaga yetmagan farzandini moddiy ta’minlash majburiyati.

O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra:

• Bola 18 yoshga to‘lguncha aliment to‘lanadi.
• Nogiron farzandlarga 18 yoshdan keyin ham aliment belgilanishi mumkin.
• Aliment faqat ota tomonidan emas, zarurat bo‘lsa ona tomonidan ham undiriladi.

Muhim: Ajrashganlik faktining o‘zi aliment to‘lashni avtomatik boshlamaydi. Aliment sud qarori yoki kelishuv asosida belgilanadi.

---

Aliment 2026: qancha foiz to‘lanadi?

Agar aliment daromaddan foiz ko‘rinishida belgilanadigan bo‘lsa, quyidagi tartib qo‘llanadi:

Farzandlar soni	Daromaddan ushlanadigan miqdor
1 nafar bola	25%
2 nafar bola	33% (1/3 qism)
3 va undan ko‘p	50%

Qaysi daromaddan ushlanadi?

Aliment quyidagi daromadlardan ushlab qolinadi:

• Ish haqi
• Mukofot va ustamalar
• Tadbirkorlik daromadi
• Pensiya
• Ijara daromadi

Agar rasmiy ish joyi bo‘lmasa, sud alimentni eng kam ish haqi yoki o‘rtacha daromad asosida hisoblab belgilashi mumkin.

---

Aliment qanday undiriladi?

1️⃣ Notarial kelishuv orqali

Agar ota-ona o‘zaro kelishsa:

• Notarius huzurida aliment miqdori belgilanadi
• Bu hujjat ijro hujjati kuchiga ega bo‘ladi
• Sudga murojaat qilish shart emas

Bu eng tez va tinch yo‘l hisoblanadi.

---

2️⃣ Sud orqali undirish

Agar kelishuv bo‘lmasa:

• Bola bilan yashayotgan ota-ona sudga ariza beradi
• Sud aliment miqdorini belgilaydi
• Ijro varaqasi chiqariladi
• Ish Majburiy ijro byurosiga yuboriladi

Sud jarayoni odatda 1–2 oy davom etadi.

---

Aliment to‘lamasa nima bo‘ladi?

Alimentni qasddan to‘lamaslik jiddiy oqibatlarga olib keladi.

Quyidagi choralar qo‘llanishi mumkin:

• ❌ Chet elga chiqish taqiqi
• ❌ Haydovchilik guvohnomasini vaqtincha cheklash
• ❌ Bank hisoblarini bloklash
• ❌ Mol-mulkni xatlash
• ❌ Jarima
• ❌ Ma’muriy qamoq
• ❌ Jinoiy javobgarlik (uzoq muddat to‘lamasa)

Agar aliment qarzdorligi katta miqdorga yetib qolsa, sud ijrochilari majburiy undirish choralarini ko‘radi.

---

Aliment qarzi qanday hisoblanadi?

Agar shaxs bir necha oy yoki yil to‘lamagan bo‘lsa:

• Qarzdorlik to‘liq hisoblab chiqiladi
• Har oy uchun foiz miqdori asosida qarz yig‘iladi
• Penya yoki qo‘shimcha javobgarlik ham qo‘llanishi mumkin

Misol:
Agar 1 bola uchun oyiga 1 000 000 so‘m daromad bo‘lsa, aliment 250 000 so‘m.
6 oy to‘lanmasa — 1 500 000 so‘m qarz yig‘iladi.

---

Aliment miqdorini kamaytirish yoki o‘zgartirish mumkinmi?

Ha, quyidagi hollarda sud orqali aliment miqdorini o‘zgartirish mumkin:

• To‘lovchining daromadi keskin kamaygan bo‘lsa
• Yangi farzand tug‘ilgan bo‘lsa
• Sog‘liq bilan bog‘liq og‘ir holatlar yuzaga kelgan bo‘lsa

Buning uchun alohida sud arizasi topshiriladi.

---

Alimentni oldindan to‘lab qo‘yish mumkinmi?

Ba’zi hollarda:

• Ko‘chmas mulk berish
• Yirik summa bir martalik to‘lov qilish
• Uzoq muddatli kelishuv tuzish

Sud yoki notarial tartibda rasmiylashtirilsa, bu qonuniy hisoblanadi.

---

FAQ – Eng ko‘p beriladigan savollar

Aliment faqat ajrashgandan keyin to‘lanadimi?

Yo‘q. Ajrashmasdan turib ham alohida yashayotgan ota yoki ona aliment to‘lashga majbur bo‘lishi mumkin.

Ishsiz odam aliment to‘laydimi?

Ha. Sud o‘rtacha daromad yoki belgilangan miqdor asosida hisoblaydi.

Aliment 18 yoshdan keyin ham to‘lanadimi?

Odatda yo‘q. Faqat nogiron yoki alohida ehtiyojli farzandlarga nisbatan davom etishi mumkin.

Alimentdan qochib bo‘ladimi?

Yo‘q. Rasmiy ravishda undiriladi va to‘lamaganlik uchun javobgarlik mavjud.

---

Qilish va qilmaslik kerak bo‘lganlar

✅ Qilish kerak:

• Alimentni rasmiy tartibda belgilang
• To‘lovlarni bank orqali amalga oshiring
• Hujjatlarni saqlab qo‘ying
• Daromad o‘zgarishini sudga ma’lum qiling

❌ Qilmaslik kerak:

• Norasmiy kelishuvga suyanish
• Naqd berib, tasdiqsiz to‘lash
• Sud qarorini e’tiborsiz qoldirish
• Alimentdan qasddan qochish

---

Tavsiya etiladigan maqolalar

• Bolalar nafaqasi va moddiy yordam turlari
• Nikoh shartnomasi nima va qachon kerak bo‘ladi?

---

Xulosa

2026-yilda O‘zbekistonda aliment to‘lash ota-onaning qonuniy majburiyatidir. Odatda daromadning 25–50% qismi ushlanadi. Aliment sud yoki notarial kelishuv orqali belgilanadi va Majburiy ijro byurosi tomonidan nazorat qilinadi. To‘lamaslik esa jiddiy huquqiy oqibatlarga olib keladi.

Agar vaziyatingiz murakkab bo‘lsa, huquqshunos bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.

---

Amaliy Hayot — hayot uchun foydali va ishonchli qo‘llanmalar.