O‘zbekistonda bolalarni emlash taqvimi 2026: Ota-onalar uchun to‘liq qo‘llanma

Bolalar salomatligini himoya qilishning eng samarali usuli — bu o‘z vaqtida o‘tkazilgan emlashdir. O‘zbekistonda davlat tomonidan kafolatlangan Milliy emlash kalendari mavjud bo‘lib, unga ko‘ra bolalar 13 turdagi yuqumli kasalliklarga qarshi bepul emlanadi.

Qisqa javob: 2026-yilda O‘zbekistonda bolalar tug‘ilganining dastlabki kunlaridan boshlab 14 yoshgacha bo‘lgan davrda emlanadi. Asosiy emlashlar tug‘ruqxonada (VGB, BSJ), so‘ngra 2, 3 va 4 oylikda (Penta, Rotavirus, Pnevmokokk) hamda 1 yosh va undan keyingi davrlarda (Qizamiq, Parotit, Qizilcha) amalga oshiriladi. Barcha rejali vaksinalar davlat poliklinikalarida mutlaqo bepul.

2026-yil uchun Milliy emlash kalendari (Jadval)

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tavsiya etgan amaldagi jadval quyidagicha:

Bolaning yoshi	Vaksina turi (Qisqartma nomi)	Qaysi kasallikka qarshi
Tug‘ilgandan keyin (0-24 soat)	VGB-1	Gepatit B
2-5 kunlikda	BSJ-1, OPV-0	Sil (tuberkulyoz) va Poliomiyelit
2 oylikda	Penta-1, Rotavirus-1, Pnevmokokk-1, OPV-1	Differiya, qoqshol, ko‘kyo‘tal, Gepatit B, Xib-infeksiya, Rotavirus, Pnevmokokk, Poliomiyelit
3 oylikda	Penta-2, Rotavirus-2, OPV-2	Differiya, qoqshol, ko‘kyo‘tal, Gepatit B, Xib-infeksiya, Rotavirus, Poliomiyelit
4 oylikda	Penta-3, Pnevmokokk-2, OPV-3, IPV	Differiya, qoqshol, ko‘kyo‘tal, Gepatit B, Xib-infeksiya, Pnevmokokk, Poliomiyelit
12 oylikda (1 yosh)	QPQ-1	Qizamiq, Parotit (tepki), Qizilcha
16 oylikda	AKDS-4, OPV-4	Differiya, qoqshol, ko‘kyo‘tal, Poliomiyelit
6 yoshda	QPQ-2, ADS-M	Qizamiq, Parotit, Qizilcha, Differiya, Qoqshol
9 yoshda	OPV-5, OPIV (qizlar uchun)	Poliomiyelit, Odam papillomasi virusi (bachadon bo‘yni saratoni oldini olish)

Vaksinalarning qisqacha tavsifi: Ular nimadan himoya qiladi?

Har bir vaksina muayyan xavfli kasalliklarning oldini olish uchun mo‘ljallangan. Quyida eng ko‘p qo‘llaniladigan vaksinalar haqida ma’lumot beramiz:

1. Penta (Pentavalent vaksina)

Bu "5 tasi 1 da" vaksinasi bo‘lib, bolani birdaniga gepatit B, differiya, qoqshol, ko‘kyo‘tal va gemofil infeksiyadan himoya qiladi. Odatda, bu vaksina eng ko‘p reaksiya (isitma) beradigan vaksina hisoblanadi, lekin u eng muhimlaridan biridir.

2. BSJ (BCG)

Sil kasalligiga qarshi vaksina. Tug‘ruqxonada chap yelkaga qilinadi. Emlash joyida kichik yara hosil bo‘lishi va iz qolishi — bu organizmning normal reaksiyasidir.

3. Rotavirus va Pnevmokokk

So‘nggi yillarda kalendarga kiritilgan ushbu vaksinalar bolalardagi og‘ir o‘tuvchi ichketish (diariya) va o‘pka yallig‘lanishi (pnevmoniya) xavfini keskin kamaytiradi.

Emlashga tayyorgarlik ko‘rish: Ota-onalar uchun amaliy maslahatlar

Emlash jarayoni muvaffaqiyatli o‘tishi uchun quyidagi tavsiyalarga amal qiling:

Sog‘ligini tekshiring: Emlash kuni bolada isitma, kuchli yo‘tal yoki burun bitishi bo‘lmasligi kerak.
Pediatr ko‘rigi: Har qanday emlashdan oldin bola albatta pediatr ko‘rigidan o‘tishi shart. Shifokor bolaning umumiy holatini, og‘iz bo‘shlig‘ini va o‘pka tovushlarini tekshiradi.
Allergiya haqida ogohlantiring: Agar bolada biror narsaga allergiya bo‘lsa, bu haqda shifokorga oldindan ayting.
Oziqlantirish: Emlashdan 30 daqiqa oldin va keyin bolaga ovqat (yoki ona suti) bermaslik tavsiya etiladi (ayniqsa, og‘iz orqali tomiziladigan vaksinalarda).

Emlashdan keyingi holat: Nima normal va nima xavfli?

Vaksina yuborilgandan so‘ng organizmda immunitet shakllanishi boshlanadi. Bu jarayonda ba’zi o‘zgarishlar bo‘lishi tabiiy:

Normal reaksiyalar:
- Tana haroratining 38.5°C gacha ko‘tarilishi.
- Emlangan joyning biroz qizarishi yoki shishishi.
- Bolaning injiqligi yoki uyquchanligi.
Xavfli belgilar (zudlik bilan shifokorga murojaat qiling):
- Haroratning 39-40°C dan oshishi va tushmasligi.
- To‘xtovsiz yig‘i (3 soatdan ortiq).
- Allergik toshmalar yoki nafas qisishi.

Emlash haqida tez-tez beriladigan savollar (FAQ)

Emlashni o‘tkazib yuborsak nima bo‘ladi? Agar ma’lum sabablarga ko‘ra belgilangan muddatdan kechikkan bo‘lsangiz, vahimaga o‘rin yo‘q. Poliklinikaga murojaat qiling, shifokor siz uchun individual "tutib oluvchi" emlash rejasini tuzib beradi.

Pullik vaksinalar yaxshiroqmi? Davlat poliklinikalaridagi vaksinalar Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan sertifikatlangan va xavfsizdir. Pullik klinikalarda ko‘pincha kombinatsiyalangan (masalan, "Infanriks Geksa") vaksinalar qo‘llaniladi, bu in’eksiyalar sonini kamaytirishi mumkin, ammo samaradorlik jihatidan farq qilmaydi.

Emlashdan keyin cho‘miltirish mumkinmi? Odatda shifokorlar emlash kuni bolani cho‘miltirmaslikni va emlangan joyga suv tegizmaslikni tavsiya qilishadi. Bu emlash joyiga infeksiya tushishining oldini olish uchun ehtiyot chorasidir.

Qilish kerak va mumkin emas

Qilish kerak:

Emlashdan keyin 30 daqiqa davomida poliklinika atrofida bo‘ling (reaksiyani kuzatish uchun).
Uyda bolaga ko‘proq suyuqlik bering.
Isitma chiqsa, shifokor tavsiya qilgan dozada paratsetamol yoki ibuprofen bering.

Qilmaslik kerak:

Emlangan joyga spirt, malham yoki "lepyoshka" qo‘ymang.
Yangi ovqatlarni (prikorm) aynan emlash kuni boshlamang.
Shifokor bilan maslahatlashmasdan o‘zboshimchalik bilan dori bermang.

Xulosa

Emlash — bu nafaqat farzandingiz, balki butun jamiyat salomatligi uchun mas’uliyatdir. 2026-yilgi Milliy emlash kalendariga amal qilish orqali siz bolangizni kelajakdagi og‘ir asoratlardan asraysiz. Har doim ishonchli ma’lumot uchun hududiy oilaviy poliklinikangizdagi patronaj hamshirasi yoki pediatr bilan aloqada bo‘ling.

"Amaliy Hayot — hayot uchun foydali va ishonchli qo‘llanmalar."