O‘zbekistonda aliment miqdori qanday hisoblanadi? (2026-yil)

O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksiga asosan, ota-ona o‘zining voyaga yetmagan bolalariga ta’minot berishi shart. Agar bu majburiyat ixtiyoriy ravishda bajarilmasa, aliment sud tartibida undiriladi.

Qisqa javob: 2026-yilda O‘zbekistonda aliment miqdori farzandlar soniga qarab ish haqining 1/4 qismidan 1/2 qismigacha belgilangan. Har bir bola uchun undiriladigan aliment miqdori qonunchilikda belgilangan eng kam iste’mol xarajatlarining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi kerak.

1. Aliment miqdorini hisoblash tartibi

O‘zbekistonda aliment miqdori odatda aliment to‘lovchining har oylik ish haqi va boshqa daromadlariga nisbatan foiz hisobida belgilanadi:

1 nafar bola uchun — daromadning 1/4 qismi (25%);
2 nafar bola uchun — daromadning 1/3 qismi (33.3%);
3 va undan ortiq bola uchun — daromadning 1/2 qismi (50%).

Ushbu miqdorlar sud tomonidan taraflarning moddiy va oilaviy ahvolini hisobga olgan holda kamaytirilishi yoki ko‘paytirilishi mumkin.

2. 2026-yilda alimentning eng kam miqdori qancha?

Qonunchilikka ko‘ra, aliment miqdori har bir bola uchun qonun hujjatlari bilan belgilangan eng kam iste’mol xarajatlarining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi shart.

2026-yil holatiga ko‘ra (joriy iqtisodiy ko‘rsatkichlardan kelib chiqib), agar ota rasman ishsiz bo‘lsa yoki daromadi juda past bo‘lsa ham, u belgilangan minimal summani to‘lashga majbur. Bu summa har yili inflyatsiya va tirikchilik minimumiga qarab o‘zgarib boradi.

3. Ishsiz shaxslardan aliment qanday undiriladi?

Ko‘pchilik "ishlamasam, aliment to‘lamayman" deb xato o‘ylaydi. O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra:

Agar aliment to‘lovchi vaqtincha ishsiz bo‘lsa, aliment miqdori O‘zbekistondagi o‘rtacha oylik ish haqi miqdori bo‘yicha hisoblanadi.
Majburiy ijro bürosi (MIB) davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga tayanib, hududdagi o‘rtacha oylikdan kelib chiqib qarzdorlikni hisoblaydi.
Bu ko‘pincha ishsiz shaxs uchun rasmiy ish haqidan ko‘ra ko‘proq to‘lov qilishga olib keladi.

4. Aliment qaysi daromad turlaridan ushlab qolinadi?

Aliment faqat oylik maoshdan emas, balki quyidagilardan ham undiriladi:

Barcha turdagi ustamalar va mukofot pullari;
Tadbirkorlik faoliyatidan olingan sof foyda;
Galantereya va mualliflik haqlari;
Nafaqalar (kasallik varaqasi bo‘yicha va b.) va stipendiyalar.

Foydali maslahatlar: Nimalarga e’tibor berish kerak?

Alimentni ixtiyoriy to‘lash

Sudga bormasdan, o‘zaro kelishuv bitimi tuzish va uni notarial tasdiqlatish mumkin. Bu usul ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarni saqlab qolishga va ortiqcha sud xarajatlarining oldini olishga yordam beradi.

Alimentni kamaytirish asoslari

Agar aliment to‘lovchining boshqa voyaga yetmagan farzandlari bo‘lsa va ulardan aliment undirilganda moddiy ahvoli yomonlashsa yoki to‘lovchi nogiron bo‘lib qolsa, sudga aliment miqdorini kamaytirish bo‘yicha da’vo ariza berishi mumkin.

FAQ: Ko‘p beriladigan savollar

1. Aliment necha yoshgacha to‘lanadi? Odatda bola 18 yoshga to‘lgunga qadar. Biroq, bola nogiron bo‘lsa yoki yordamga muhtoj bo‘lsa, 18 yoshdan keyin ham ta’minot davom etishi mumkin.

2. Aliment to‘lamaslikning oqibati nima? 2 oydan ortiq aliment to‘lamaganlik uchun ma’muriy javobgarlik (15 sutka qamoq), takroran sodir etilsa jinoiy javobgarlik belgilangan. Shuningdek, qarzdorning chet elga chiqishi cheklanadi.

3. Aliment miqdorini qat’iy summada belgilash mumkinmi? Ha, agar aliment to‘lovchining daromadi beqaror bo‘lsa yoki u daromadining bir qismini natura (mahsulot) shaklida olsa, sud alimentni qat’iy summada belgilashi mumkin.

Qilish va qilmaslik kerak bo‘lgan ishlar

Qilish kerak	Qilmaslik kerak
Alimentni har doim bank kartasi yoki kvitansiya orqali to‘lang (isbot uchun).	Pulni qo‘ldan-qo‘lga tilxatsiz bermang.
Ish joyingiz o‘zgarsa, darhol MIB ijrochisini xabardor qiling.	Alimentdan qochish uchun daromadlarni yashirmang (bu jinoyat).
Agar moddiy ahvolingiz og‘irlashsa, sudga miqdorni qayta ko‘rish uchun murojaat qiling.	To‘lovni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang, penya hisoblanadi.

Xulosa

O‘zbekistonda aliment tizimi bolaning manfaatlarini himoya qilishga yo‘naltirilgan. To‘lovchi ishli yoki ishsiz bo‘lishidan qat’i nazar, davlat bolaning minimal ehtiyojlari uchun mablag‘ undirilishini ta’minlaydi. Alimentni o‘z vaqtida to‘lash nafaqat qonuniy majburiyat, balki farzandingiz kelajagi uchun sarmoyadir.

Amaliy Hayot — hayot uchun foydali va ishonchli qo‘llanmalar.