Notarius orqali mulkni rasmiylashtirish: to‘liq qo‘llanma (2026)

Mulkni rasmiylashtirish — bu faqatgina hujjat to‘ldirish emas, balki kelajakdagi huquqiy muammolarning oldini olish demakdir. O‘zbekiston amaliyotida uy-joy, yer uchastkasi yoki boshqa ko‘chmas mulk bilan bog‘liq bitimlarning aksariyati notarius orqali amalga oshiriladi. Ushbu maqolada 2026-yil holatiga ko‘ra notarius orqali mulkni rasmiylashtirishning barcha bosqichlari, kerakli hujjatlar, to‘lovlar va muhim jihatlar batafsil tushuntiriladi.

Notarius orqali mulkni rasmiylashtirish nima uchun kerak?

Notarius — bu bitimlarning qonuniyligini tasdiqlovchi va huquqiy kafolat beruvchi mansabdor shaxs. Mulkni notarius orqali rasmiylashtirishning asosiy maqsadlari:

• bitim ishtirokchilarining shaxsini va huquq layoqatini tekshirish;
• hujjatlarning qonuniy va haqiqiy ekanini tasdiqlash;
• kelajakda mulk ustidan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan nizolarni oldini olish;
• mulk huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun asos yaratish.

Amaliyotda notarial tartibda rasmiylashtirilmagan bitimlar sudda haqiqiy deb topilmasligi yoki bekor qilinishi mumkin.

Qanday mulklar notarius orqali rasmiylashtiriladi?

Notarius orqali rasmiylashtiriladigan mulklar quyidagilar bo‘lishi mumkin:

• xususiy uy-joylar va kvartiralar;
• yer uchastkalari;
• noturar joy binolari (do‘kon, ombor, ofis);
• garajlar;
• ulushli mulk (bir nechta egaga tegishli bo‘lgan mulk);
• meros asosida o‘tayotgan mulklar.

Ayniqsa sotish, hadya qilish, ayirboshlash va meros bitimlari notarial tartibda amalga oshiriladi.

Notarius orqali mulkni rasmiylashtirishning asosiy bosqichlari

1. Hujjatlarni tayyorlash

Birinchi navbatda mulkka oid barcha hujjatlar to‘liq va to‘g‘ri bo‘lishi kerak. Asosiy hujjatlar odatda quyidagilar:

• mulk egasining pasporti;
• mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat (kadastr hujjati, oldingi shartnoma, guvohnoma);
• kadastrdan olingan texnik hujjatlar;
• nikoh holatini tasdiqlovchi hujjat (zarur bo‘lsa);
• boshqa tomonning (xaridor, hadya oluvchi) pasporti.

Agar mulk er-xotin umumiy mulki bo‘lsa, ikkinchi tomonning roziligi ham talab qilinadi.

2. Notariusga murojaat qilish

Hujjatlar tayyor bo‘lgach, yashash joyingiz yoki mulk joylashgan hududdagi notariusga murojaat qilinadi. Notarius:

• hujjatlarni tekshiradi;
• bitim mazmunini tushuntiradi;
• tomonlarning roziligini aniqlaydi;
• qonunchilikka zid holatlar yo‘qligini baholaydi.

3. Notarial shartnoma tuzish

Tekshiruvdan so‘ng notarius tomonidan notarial shartnoma tayyorlanadi. Shartnomada quyidagilar aniq ko‘rsatiladi:

• mulkning tavsifi;
• tomonlarning to‘liq ma’lumotlari;
• bitim turi (sotish, hadya va boshqalar);
• to‘lov shartlari (agar sotuv bo‘lsa);
• tomonlarning huquq va majburiyatlari.

Tomonlar shartnoma bilan tanishib chiqib, imzo qo‘yadi.

4. Notarial tasdiqlash

Imzolangach, notarius shartnomani rasmiy ravishda tasdiqlaydi. Shu bilan bitim huquqiy kuchga ega bo‘ladi. Bu bosqichdan keyin mulk huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayoni boshlanadi.

5. Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish

Amaliyotda notariuslar ko‘pincha hujjatlarni elektron tarzda tegishli organlarga yuboradi. Natijada:

• yangi mulk egasi davlat reyestriga kiritiladi;
• kadastr ma’lumotlari yangilanadi;
• mulk huquqi rasmiy ravishda tan olinadi.

Notarius xizmatlari uchun to‘lovlar

Notarial xizmatlar pullik hisoblanadi. To‘lov miqdori:

• bitim turiga;
• mulkning qiymatiga;
• amaldagi tariflarga bog‘liq.

2026-yil holatiga ko‘ra, to‘lovlar davlat tomonidan belgilangan tariflar asosida undiriladi. Bundan tashqari, davlat boji va ayrim texnik yig‘imlar ham bo‘lishi mumkin. Aniq summa notarius tomonidan oldindan aytib beriladi.

Keng tarqalgan xatolar va muammolar

Notarius orqali mulkni rasmiylashtirishda ko‘p uchraydigan xatolar:

• hujjatlarning to‘liq bo‘lmasligi;
• kadastr ma’lumotlaridagi nomuvofiqlik;
• er-xotin roziligini olmaslik;
• mulkda qarzdorlik yoki taqiq mavjudligini tekshirmaslik;
• shartnoma mazmunini to‘liq o‘qimasdan imzolash.

Bunday xatolar jarayonni cho‘zib yuborishi yoki bitimni bekor bo‘lishiga olib kelishi mumkin.

Mulkni rasmiylashtirishda notariusning mas’uliyati

Notarius bitimni tasdiqlash orqali uning qonuniyligini kafolatlaydi. Agar notarius tomonidan qonun buzilishi aniqlansa, u intizomiy yoki moddiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Shu sababli notarial tasdiq fuqarolar uchun muhim huquqiy himoya hisoblanadi.

FAQ — Ko‘p beriladigan savollar

Notariussiz mulkni rasmiylashtirish mumkinmi?
Ba’zi hollarda mumkin, ammo ko‘pchilik bitimlar uchun notarial tasdiq majburiy hisoblanadi.

Notariusga borishda barcha tomonlar birga kelishi shartmi?
Ha, odatda bitim taraflari shaxsan ishtirok etishi talab qilinadi.

Meros orqali o‘tgan mulk ham notarius orqali rasmiylashtiriladimi?
Ha, meros huquqi notarial tartibda rasmiylashtiriladi.

Notarial shartnoma qachondan kuchga kiradi?
Notarius tomonidan tasdiqlangan paytdan boshlab.

Qilish va qilmaslik kerak bo‘lganlar

Qilish kerak:

• hujjatlarni oldindan tekshirish;
• notariusdan tushuntirish so‘rash;
• shartnomani to‘liq o‘qish;
• barcha to‘lovlarni rasmiy kvitansiya bilan amalga oshirish.

Qilmaslik kerak:

• shoshma-shosharlik bilan imzo qo‘yish;
• norasmiy kelishuvlarga ishonish;
• kadastr va qarzdorlik holatini tekshirmaslik;
• hujjat nusxalarini saqlamaslik.

Qisqa xulosa

Notarius orqali mulkni rasmiylashtirish — bu mulk huquqini ishonchli va qonuniy tarzda mustahkamlashning eng to‘g‘ri yo‘lidir. To‘g‘ri hujjatlar, ehtiyotkorlik va notarial tasdiq kelajakdagi ko‘plab muammolardan himoya qiladi.

Amaliy Hayot — hayot uchun foydali va ishonchli qo‘llanmalar.